भाषा

मराठी भाषेत शेकडो शब्द आणि वचने दैनंदिन वापराची झाली आहेत. ती इतकी सरावाची आहेत की त्यांचा उगम बहुधा विस्मृतीत जातो. असे काही शब्द आणि वचने खाली देऊन त्यांचे उगम शोधण्याचा प्रयत्न मी केला आहे.

लहान मुलांसाठी काही लेखन सुरू केलं, तेव्हा बर्‍याच गोष्टी सुचत गेल्या. यातले काही प्रकल्प 'सेमि क्रिएटिव्ह' होते. त्यामागे काही कारणं होती.

महाराष्ट्र टाईम्सच्या आजच्या अंकातला हृषिकेश गुप्ते यांचा हा लेख दोन कारणांनी वाचण्यासारखा आहे.

मराठीत समृद्ध कोशवाङ्मय आहे, असे एक विधान नेहमी केले जाते. या विषयावर बर्‍यापैकी लेखनही केले गेले आहे. असे असूनही, या सर्व कोशवाङ्ममयाची एकत्रित यादी मिळवताना मात्र नाकी नऊ येतात.

राज्य मराठी विकास संस्थेच्या वतीने 'मराठी संकेतस्थळांची स्पर्धा २०१२' आयोजित करण्यात येत आहे. त्यासंबंधीचे संस्थेचे निवेदन इथे दिले आहे.

--------------------------------------------------------------

उबन्तु मध्ये INSCRIPT कइ बोर्द वापरुन् मराथइ कसे ताइप करावे ?
उबन्तु मध्ये INSCRIPT कइ बोर्द वापरुन् मराथइ कसे ताइप करावे ?
उबन्तु मध्ये INSCRIPT कइ बोर्द वापरुन् मराथइ कसे ताइप करावे ?

आंतरजालावर सध्या गाजत असलेल्या 'कोलवेरी डी' या गाण्याबद्दल बोलताना या गाण्याचे गायक धानुष यांनी हे गाणे टंग्लिश या भाषेत असल्याचे सांगितले आहे. टंग्लिश ही कोणती भाषा?

मराठी संकेतस्थळांची संख्या वाढत्येय. पण ही संकेतस्थळे की बघितली की

1. अशुद्धलेखन
2. कंपूबाजी
3. एकमेकांची उणीदुणी काढणे
4. कमरेखालचे विनोद
5. आपल्या मित्रमंडळाला मोठे करणे
6. टुकार विडंबने
7. टुकार चर्चा

धनंजय यांच्या विनंतीनुसार, कर्नल मॅकेंझीचा ऐतिहासिक खजिना या रोचना यांनी दिवाळी अंकात प्रकाशित केलेल्या लेखावरील चर्चा आणि प्रतिसाद यांच्यासाठी हा धागा वेगळा काढला आहे याची सर्वांनी नोंद घ्यावी.

महाराष्ट्र-राज्य-साहित्य-आणि-संस्कृति-मंडळाने प्रकाशित केलेल्या मराठी शब्दकोशाच्या खड १ आणि खंड २ ह्यांच्या पीडीएफ धारिका मंडळाच्या संकेतस्थळावर खालील दुव्यावर उपलब्ध आहेत.

महाराष्ट्र-शासनाच्या भाषासंचालनालयाने तयार केले विविध प्रकारचे पारिभाषिक-शब्द-संग्रह (शब्दकोश, शब्दावल्या इ.) खाली दिलेल्या दुव्यावर पीडीएफ स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत.

आत्ताच "हमे तो लूट लिया मिलके हुस्नवालोंने" हे http://www.youtube.com/watch?v=wWN5GVOS1JY इथे पूर्ण ऐकलं.

पाटील साहेब,
आपल्याकडेही पूर्वी कमल, किरण, बकुल, कांचन अशी गोंधळात पाडणारी काही नावे होती. रजनी पटेल ही स्त्री नसून पुरुष होते. मराठीतले एक लेखक सविता भावे. त्यांचे नाव खरे पाहता बरोबर आहे. कारण सविता हे सूर्याचे

नमस्कार मंडळी,

११-१२ वर्षांच्या किंवा किंचित वरच्या वयाच्या मुलांसाठी दर्जेदार पुस्तकं कुणी सचवू शकेल का? गरज काहीशी अशी आहे:

• पुस्तकं इंग्रजी भाषेत उपलब्ध असावीत. (पण इतर भाषांतून केलेली भाषांतरं चालतील.)

मराठी अभ्यास परिषदेचे त्रैमासिक 'भाषा आणि जीवन'चा हिवाळा २०११ अंक परिषदेच्या संकेतस्थळावरही प्रकाशित झाला असून त्याचा दुवा उपक्रमावर डावीकडे दिलेला आहे याची सर्वांनी नोंद घ्यावी.

आमच्या कुटुंबात रोजच्या वापरात असलेल्या या काव्यपंक्तींमधील काही शब्द आणि अन्वय मला कळत नाही. कोणी मदत केली तर हवी आहे. जेवण करण्यापूर्वी आम्ही म्हणत असू :
- - -
वदनिं कवळ घेतां नाम घ्या श्रीहरीचें

मराठी भाषेविषयी विकीवर पुष्कळ माहिती आहे. http://en.wikipedia.org/wiki/Marathi_language पण त्यात काही महत्त्वाच्या ठळक त्रुटी दिसतात.

श्री. संजोप राव यांचा हा भागा वाचताना शाळेत विविध अलंकारांबरोबरच शिकलेली अनेक वृत्ते आठवली. त्यातील काहि मात्रा तर काहि अक्षरगण वृत्त होती.

दोड्ड आणि दुड्डु दोन्ही शब्द असलेला "दोड्ड-दुड्डु" शब्द माझ्या दृष्टिपटलावर दुडदुड दौडला.

धनंजय यांच्या लिखाणातील हा आनंददायक अनुप्रास वाचून अलंकारांची काही उदाहरणे आठवली.
बाई मी उगवताच रवीला
दाट घालुनि दही चरवीला

डिस्क्लेमर - प्रेरणा अर्थातच शरद यांचा देवांच्या संख्येविषयीचा लेख . शरद व इतर वाचकही हा लेख हलक्यानेच घेतील अशी आशा आहे. तसा तो न घेतल्याने जर काही गैरसमज झाले तर त्याला लेखक जबाबदार नाही.

इंडोनेशियन भाषेवर असलेली गीर्वाणवाणीची (संस्कृतची) अभिमानास्पद छाप

जागतिक पुस्तक दिनाच्या निमित्ताने ’लोकसत्ता’ ने २४ एप्रिलच्या अंकात महाराष्ट्रातील वाचनसंस्कृतीची एक पहाणी प्रसिद्ध केली आहे.

प्रिय वाचक,
अंनिसवाले पळपुटे आहेत असे आपणास वाटत असेल तर आपण वर्तमानपत्रातून वाचा फोडा. एक सल्ला.

प्रस्तावना : कवितेत कवीकडून रसिकापर्यंत जे जाते, किंवा रसिक जे काय स्वतःहून अनुभवतो म्हणा, ते सामान्य भाषाप्रयोगापेक्षा बहुपदरी असते. सामान्य संवादामध्ये आशय पोचवला म्हणजे पुरेसे असते.

नमस्कार,

नमस्कार मंडळी,

नजीकच्या एका चर्चाप्रस्तावाच्या प्रतिसादांत 'वॉल्व्' या इंग्लिश् शब्दासाठी 'झापड','झापडद्वार' असे शब्द वापरलेले पाहिले.

'नड' म्हणजे एका अंगाने ‘गरज’ व दुसर्‍या अंगाने ‘अडचण’. नड आडवी येण्याने प्रत्यक्श परीणाम ‘विकसनावर’ होत असतो.

नमस्कार,

मी आठवीत असताना संस्कृत पाठ्यपुस्तकात असलेली एक गोष्ट आठवतेय. संस्कृतमधे असल्याने ती प्राचीन असावी बहुतेक. ती अशी- तीन भाउ प्रवासाला निघालेले असतात. पुर्वी प्रवास चालात चलत करत. कस कय बुवा ते मात्र कळत नाही.

ज्या सहजतेने आपण मराठीभाषक मराठी भाषा बोलतो-लिहितो, ते बघता पुढील तक्त्यातला कुठलाही तपशील उपक्रमावरील वाचकांना नवीन आणि आश्चर्यकारक वाटणार नाही.

आज दिनांक २७-१-२०११ रोजी मी वरिल लेख उपक्रमवर प्रकाशित करण्यासाठी लेख या सदराखालील सामाजिक विचार हे विषय निवडुन पाठवला पण लगेच संपादक मंडळाने पुढिल निरोप पाठवुन माझा लेख अप्रकाशित केल्याबद्दल दिलगिरी व्यक्त केलि. ------>

पानिपत आणि तिथं झालेला पराभव ही मराठी माणसाला सलणारी आणि सहज विसर न पडणारी अशी गोष्ट आहे. पण त्यामुळे 'पानिपत होणे' असा एक वाक्प्रचार मराठीला मिळाला.

डिस्क्लेमर्स-
१. प्रा. अशोक केळकरांच्या अभिनंदनाच्या चर्चेत व्यत्यय नको म्हणून ही वेगळी चर्चा आहे.
२. इथे कोणाचीही चूक दाखवायचा उद्देश नाही तर नेमक्या आणि योग्य शब्दाऐवजी दुसरे शब्द वापरल्याने असा अनर्थ होतो हे दाखवायचे आहे.

भाषातज्ज्ञ डॉ. अशोक केळकर यांना 'रुजुवात' या लेखसंग्रहासाठी साहित्य अकादमी पुरस्कार जाहीर झाला आहे. लोकवाड्मय गृहानं हे पुस्तक प्रकाशित केलं आहे.

ज्ञानदाताईंनी लेखक सतीश तांबे ह्यांची प्रश्नावली मागील चर्चेत डकवली होती. तिच्या अनुषंगाने चर्चा व्हावी अशी अपेक्षाही व्यक्त केली होती. त्यांनी लिहिले आहे: